Głowę osoby leżącej umyjesz w łóżku w misce albo szamponem lub czepkiem bez spłukiwania, które według poradnika DailyCaring są mniej skuteczne niż dokładne mycie wodą. Ciało myjesz partiami: przykrywasz chorego i odsłaniasz tylko myte miejsce, a okolice intymne myjesz świeżą wodą i czystą myjką. Myjki bez spłukiwania wypadały w badaniach nie gorzej niż woda z mydłem, choć dowodów jest mało.
Limedic (LIMEDIC S.C.) to hurtownia stomatologiczno-medyczna z Zabrza z ponad 130 markami w ofercie, która w sklepie internetowym i stacjonarnym w Zabrzu prowadzi dział Higiena pacjenta z myjkami nasączonymi mydłem i podkładami chłonnymi.
Jak umyć osobę leżącą w łóżku krok po kroku?
Według poradnika Stryker o kąpieli w łóżku (2025) przykrywasz osobę leżącą lekkim kocem lub ręcznikiem i odsłaniasz tylko myte miejsce, a do okolic intymnych zmieniasz wodę i bierzesz czystą myjkę.
Polskich wytycznych opisujących mycie chorego w łóżku nie znaleźliśmy, dlatego kroki poniżej opierają się na poradnikach dla opiekunów: Stryker (producent wyrobów do mycia pacjentów) i doz.pl (portal apteczny). To opis praktyki, a nie wynik badań.
Instruktaż przy obracaniu chorego najlepiej uzyskać od pielęgniarki lub fizjoterapeuty.
Co przygotować przed myciem
- Zamknij okno i drzwi, żeby nie było przeciągów, co zaleca poradnik doz.pl o opiece nad chorym.
- Łóżko zabezpiecz nieprzemakalną warstwą, żeby pozostało suche, według poradnika Stryker o kąpieli w łóżku (2025).
- Według tego samego poradnika woda ma być ciepła, ale nie gorąca; bez termometru sprawdzisz ją łokciem.
- Przygotuj miskę, myjki, ręczniki, lekki koc oraz podkłady chłonne, jeśli chory nie trzyma moczu.
Chroń też siebie. Według katalogu wytwórcy rękawice nitrylowe easyCARE są jednorazową barierą dla transmisji drobnoustrojów między osobą wykonującą zabieg a pacjentem. Czym różnią się rodzaje rękawic, opisuje wpis o rękawicach nitrylowych i winylowo-nitrylowych.
Kolejność mycia ciała
Według poradnika Stryker o kąpieli w łóżku (2025) przykrywasz chorego lekkim kocem lub ręcznikiem i odsłaniasz tylko miejsce, które właśnie myjesz. Chroni to intymność i ciepło. Pozwól choremu myć się samemu na tyle, na ile potrafi, i mów mu, co robisz.
Poradnik Stryker każe zaczynać od najczystszych miejsc i myć jedną stronę ciała naraz. Po każdej części spłukujesz ją czystą myjką, osuszasz i okrywasz z powrotem. Kolejność:
- Oczy, twarz, szyja i uszy: powiekę przecierasz od wewnętrznego do zewnętrznego kącika oka wilgotną myjką bez mydła (drugie oko czystym fragmentem), resztę twarzy myjką z mydłem.
- Ramiona i dłonie.
- Klatka piersiowa i brzuch, razem z fałdami skóry.
- Biodra i nogi.
- Stopy i palce, ze szczególną uwagą na przestrzenie między palcami.
- Plecy i okolice intymne (opisane niżej).
- Włosy, jeśli są do umycia.
Poradnik doz.pl dodaje, że rano mycie można ograniczyć do newralgicznych rejonów, a wieczorem myje się całe ciało.
Plecy, pośladki i okolice intymne
Według poradnika Stryker pomagasz choremu obrócić się na bok, w razie potrzeby z drugą osobą, myjesz plecy i pośladki i sprawdzasz, czy na skórze nie ma owrzodzeń lub zaczerwienienia. Do okolic intymnych zmieniasz wodę i bierzesz czystą myjkę. U kobiet myjesz zawsze od przodu do tyłu.
Podmywanie, czyli mycie krocza i pośladków po oddaniu moczu lub stolca, robisz od razu po epizodzie nietrzymania. Szybkie oczyszczanie skóry po nietrzymaniu zalecają wytyczne EPUAP/NPIAP/PPPIA (2019).
Jak umyć głowę i włosy osobie leżącej?
Według poradnika Stryker o kąpieli w łóżku (2025) głowę osobie leżącej myjesz łagodnym szamponem i spłukujesz wodą z miski albo oczyszczasz szamponem lub czepkiem bez spłukiwania; według poradnika DailyCaring o myciu włosów w łóżku metody bez spłukiwania są mniej skuteczne niż dokładne mycie wodą.
Badań porównujących mycie głowy w łóżku wodą z czepkiem lub szamponem bez spłukiwania nie znaleźliśmy. Poniższe wskazówki pochodzą więc z poradników dla opiekunów, a nie z badań.
Mycie głowy w misce
Według poradnika DailyCaring o myciu włosów w łóżku bierzesz niewielką ilość szamponu, bo jego nadmiar utrudnia spłukiwanie. Przed polaniem głowy sprawdź temperaturę wody na nadgarstku. Poradnik Stryker podaje, że włosy można umyć szamponem bez spłukiwania albo łagodnym szamponem, a do dokładnego spłukania używa się miski.
Czepek i szampon bez spłukiwania
Szampon bez spłukiwania to preparat, którego nie zmywa się wodą. Według poradnika Stryker czepek nasączony szamponem pozwala oczyścić włosy bez bieżącej wody. Stryker opisuje swój czepek Sage jako wyrób z podszewką nasączoną szamponem bez spłukiwania i odżywką. Czepka używaj zgodnie z instrukcją produktu.
Czy mycie głowy bez wody wystarczy?
Na co dzień nie. Poradnik DailyCaring podaje, że szampony bez spłukiwania, suche szampony i przecieranie wilgotną ściereczką pomagają, ale nie są tak skuteczne jak dokładne mycie wodą. Czepek traktuj więc jako odświeżenie między myciami w misce.
Kogo dotyczy higiena osoby obłożnie chorej i jak często myć?
Osoba obłożnie chora to taka, która nie wstaje z łóżka i do mycia potrzebuje pomocy drugiej osoby.
Częstotliwości mycia nie ustalają żadne znane nam wytyczne. Według poradnika DailyCaring to, jak często myć włosy w łóżku, zależy od stanu zdrowia, komfortu i rodzaju włosów.
Czym myć osobę leżącą: woda z mydłem czy myjki bez spłukiwania?
Mycie bez spłukiwania polega na użyciu jednorazowej myjki nasączonej preparatem, którego nie zmywa się wodą. W badaniu z domów opieki były to rękawice z włókniny nasączone szybko odparowującym preparatem (Schoonhoven, 2015).
Według przeglądu 6 badań (Groven, 2017) mycie bez wody nie jest gorsze niż tradycyjna kąpiel w łóżku, ale dowody o umiarkowanej i wysokiej jakości są ograniczone. Tylko 2 z 6 badań, prowadzone przez tę samą grupę, oceniono jako wysokiej jakości.
Tabela 1. Woda z mydłem a myjki jednorazowe bez spłukiwania: co pokazały badania
| Wynik | Co pokazało badanie | Badanie | Ograniczenie |
|---|---|---|---|
| Zmiany skórne | po 6 tygodniach 72,7% podopiecznych z myjkami vs 77,6% z wodą i mydłem (p=0,04) | badanie z losowym przydziałem (Schoonhoven, 2015) | 500 podopiecznych w Holandii |
| Pogorszenie stanu skóry | rzadsze przy jednorazowych myjkach (OR 0,44; 95% CI 0,22-0,88) | badanie na 2 oddziałach (Martin, 2017) | pacjenci szpitalni |
| Zakażenia szpitalne | bez różnicy (IRR 1,05; 95% CI 0,50-2,23; P=0,88) | badanie na 2 oddziałach (Martin, 2017) | pacjenci szpitalni |
| Kompletność mycia | lepsza przy myciu bez wody | przegląd 6 badań (Groven, 2017) | 2 badania wysokiej jakości |
| Istotne uszkodzenia skóry, opór przy myciu | bez różnic | przegląd 6 badań (Groven, 2017) | 2 badania wysokiej jakości |
| Ręczniki jednorazowe vs bawełniane | tak samo skuteczne wobec zmian skórnych i usuwania bakterii | przegląd systematyczny (Konya, 2021) | dowody niewystarczające do ustalenia standardu |
W tabeli OR (iloraz szans) poniżej 1 oznacza rzadsze zdarzenie w grupie z myjkami. IRR (iloraz częstości zdarzeń) bliski 1 oznacza brak różnicy. 95% CI to przedział ufności, czyli zakres, w którym z dużym prawdopodobieństwem leży prawdziwy wynik, a p poniżej 0,05 oznacza różnicę istotną statystycznie.
Badania dotyczą szpitali i domów opieki, więc nie gwarantują takiego samego wyniku w domu.
Badanie na 2 oddziałach z udziałem 2637 pacjentów (Martin, 2017) sprawdzało, co się zmieni po zamianie misek na jednorazowe myjki.
Autorzy przeglądu systematycznego (Konya, 2021) piszą wprost, że dostępne dowody nie wystarczają, by ustalić wzorcową praktykę mycia w łóżku.
Miski do mycia w placówkach
Dla personelu placówek ważne są dane o miskach. W badaniu 92 misek z 3 szpitali (Johnson, 2009) bakterie wyrosły w 98% próbek, a autorzy uznali miski za rezerwuar bakterii, który może przenosić zakażenia szpitalne. W badaniu 1103 misek z 88 szpitali w USA i Kanadzie (Marchaim, 2012) 62,2% było skażonych patogenami szpitalnymi.
Badania dotyczą misek szpitalnych, nie domowych. Mierzyły skażenie misek, a nie sprawdzały sposobów ich czyszczenia.
Myjki jednorazowe nasączone mydłem
Podkategoria jednorazowe myjki z mydłem obejmuje trzy myjki nasączone mydłem do ciała, jednorazowe i niejałowe, pakowane po 10, 12 albo 24 sztuki. Kiedy i jak ich używać, opisuje osobny wpis o tym, kiedy użyć myjek nasączonych mydłem.
Tabela 2. Myjki nasączone mydłem w Limedic (dane z katalogu importera)
| Myjka | Forma | Nasączenie | Wymiar | Sztuk w opakowaniu |
|---|---|---|---|---|
| CLEANET | myjka jednorazowa, niejałowa | nie podano w katalogu | 12×20 cm | 24 |
| GANTNET | dwuwarstwowa rękawica | jednostronne | 15×21 cm | 10 |
| GANTNET PLUS | dwuwarstwowa, prostokątna rękawica | obustronne | 15×22 cm | 12 |
Myjki CLEANET 24 szt. to jednorazowe, niejałowe myjki o wymiarze 12×20 cm. Myjki GANTNET w kształcie rękawicy są dwuwarstwowe, nasączone jednostronnie środkiem myjącym, a część myjąca jest z poliestru.
Jak umyć osobę siedzącą lub niepełnosprawną?
Dla mycia osoby siedzącej nie mamy osobnego źródła, więc stosujesz zasady z poradnika Stryker dla osoby leżącej w łóżku: chory robi samodzielnie tyle, ile potrafi, a Ty wyjaśniasz każdy krok. Skóry zagrożonej odleżynami nie pocieraj mocno, o czym mówią wytyczne EPUAP/NPIAP/PPPIA (2019).
Jak umyć zęby osobie leżącej?
Według poradnika doz.pl do mycia zębów przyda się miska-nerka, czyli miska w kształcie nerki, którą podstawiasz choremu pod brodę. Pianę z pasty chory wypluwa do tej miski.
Jak dbać o skórę po myciu i uniknąć IAD i odleżyn?
Według wytycznych EPUAP/NPIAP/PPPIA 2019 skórę osoby leżącej utrzymujesz czystą i odpowiednio nawilżoną, oczyszczasz ją szybko po epizodach nietrzymania i nie pocierasz mocno skóry zagrożonej odleżynami. IAD (ang. incontinence-associated dermatitis) to zapalenie skóry związane z nietrzymaniem moczu lub stolca.
Według przeglądu o IAD u osób starszych (Kottner, Dissemond, 2025) jest to kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, z bólem, zaczerwienieniem, rozmiękaniem, nadżerkami i łuszczeniem. Starsze osoby z nietrzymaniem są w grupie wysokiego ryzyka.
Ten sam przegląd o IAD u osób starszych (Kottner, Dissemond, 2025) podaje, że główna zasada zapobiegania to ograniczyć kontakt skóry z moczem i stolcem. U starszych osób zaleca wyroby o wysokiej chłonności zmieniane regularnie, ochronne środki pielęgnacyjne i łagodne mycie.
Międzynarodowe wytyczne zapobiegania odleżynom EPUAP/NPIAP/PPPIA 2019 (skrót wytycznych) zawierają kilka zaleceń dotyczących mycia:
- zalecenie 3.1 (dowody B2, zalecenie silne): unikaj alkalicznych, czyli zasadowych, mydeł i środków myjących, a skórę chroń przed wilgocią preparatem barierowym,
- zalecenie 3.3 (dowody B1, zalecenie słabe): u osób z odleżynami lub ich ryzykiem i nietrzymaniem moczu prawdopodobnie warto stosować wyroby chłonne o wysokiej chłonności.
Według przeglądu systematycznego (Konya, 2021) nawilżanie skóry po kąpieli w łóżku wspierało jej integralność. Poradnik Stryker radzi nakładać bezzapachowy balsam na suche miejsca i omijać miejsca podatne na wilgoć, takie jak skóra pod piersiami i pachwiny.
W przeglądzie Cochrane o zapobieganiu IAD (Graham, 2025) jedno badanie z udziałem 65 osób sugeruje, że pianka myjąca może skuteczniej zapobiegać IAD niż woda z mydłem (RR 0,35; 95% CI 0,14-0,85). RR to ryzyko względne: wartość poniżej 1 oznacza rzadsze IAD. Pewność tych dowodów jest bardzo niska.
W tym samym przeglądzie Cochrane (Graham, 2025) jedno badanie z 12 osobami wykazało niewielką różnicę albo jej brak między myjką jednorazową z 3% dimetykonem a wodą z mydłem (RR 0,14; 95% CI 0,01-2,28). Autorzy przeglądu Cochrane piszą, że z powodu bardzo niskiej pewności dowodów nie da się wyciągnąć wiążących wniosków.
Mycie to dobra okazja do obejrzenia skóry. Poradnik Stryker radzi szukać oznak odleżyn, zaczerwienienia i suchości. Jeśli zauważysz zaczerwienienie, które nie znika, ranę, nadżerkę albo sączenie, pokaż skórę pielęgniarce lub lekarzowi.
Tabela 3. Zadanie przy myciu i co w nim pomaga
| Zadanie | Co pomaga | Źródło |
|---|---|---|
| Mycie ciała | myjki jednorazowe albo miska z ciepłą wodą (badania wykazały częste skażenie misek szpitalnych) | Groven 2017, Johnson 2009, Marchaim 2012 |
| Zabezpieczenie łóżka | nieprzemakalna warstwa pod chorym | poradnik Stryker |
| Ochrona opiekuna | rękawice jednorazowe, np. rękawice nitrylowe easyCARE jako bariera dla drobnoustrojów | katalog wytwórcy |
| Mycie głowy | miska do spłukania albo czepek bez spłukiwania | poradniki Stryker, DailyCaring |
| Ochrona skóry | łagodne mycie, nawilżenie, wyrób o wysokiej chłonności | EPUAP 2019, Kottner 2025 |
Najczęstsze pytania o mycie osoby leżącej
Jak umyć głowę osobie leżącej w misce?
Weź niewielką ilość szamponu, bo jego nadmiar utrudnia spłukiwanie, a włosy spłucz dokładnie wodą z miski. Takie wskazówki podają poradniki DailyCaring i Stryker. Badań na ten temat nie znaleźliśmy.
Jak myć osobę leżącą w łóżku?
Partiami, odsłaniając tylko myte miejsce i przykrywając resztę ciała lekkim kocem lub ręcznikiem. Do okolic intymnych zmieniasz wodę i myjkę, a u kobiet myjesz zawsze od przodu do tyłu.
Czym myć osobę leżącą?
Wodą z mydłem albo jednorazowymi myjkami bez spłukiwania. W przeglądzie badań (Groven, 2017) mycie bez wody nie wypadło gorzej niż tradycyjna kąpiel w łóżku, ale dowodów jest mało. Wytyczne EPUAP odradzają mydła alkaliczne.
Jak umyć włosy osobie leżącej bez wody?
Szamponem bez spłukiwania albo czepkiem nasączonym szamponem. Według poradnika DailyCaring takie metody pomagają, ale nie są tak skuteczne jak dokładne mycie wodą.
Jak myć krocze osoby leżącej?
Świeżą wodą i czystą myjką, u kobiet od przodu do tyłu. Po każdym epizodzie nietrzymania skórę oczyszczasz od razu, jak zalecają wytyczne EPUAP 2019.
Źródła
Badania i wytyczne
- Groven FMV, Zwakhalen SMG, Odekerken-Schröder G i in. 2017. How does washing without water perform compared to the traditional bed bath: a systematic review. BMC Geriatrics. DOI: 10.1186/s12877-017-0425-4
- Schoonhoven L, van Gaal BGI, Teerenstra S i in. 2015. Cost-consequence analysis of "washing without water" for nursing home residents: a cluster randomized trial. International Journal of Nursing Studies. DOI: 10.1016/j.ijnurstu.2014.08.001
- Martin ET, Haider S, Palleschi M i in. 2017. Bathing hospitalized dependent patients with prepackaged disposable washcloths instead of traditional bath basins: a case-crossover study. American Journal of Infection Control. DOI: 10.1016/j.ajic.2017.03.023
- Konya I, Nishiya K, Yano R. 2021. Effectiveness of bed bath methods for skin integrity, skin cleanliness and comfort enhancement in adults: a systematic review. Nursing Open. DOI: 10.1002/nop2.836
- Johnson D, Lineweaver L, Maze LM. 2009. Patients' bath basins as potential sources of infection: a multicenter sampling study. American Journal of Critical Care. DOI: 10.4037/ajcc2009968
- Marchaim D, Taylor AR, Hayakawa K i in. 2012. Hospital bath basins are frequently contaminated with multidrug-resistant human pathogens. American Journal of Infection Control. DOI: 10.1016/j.ajic.2011.07.014
- Graham T, Beeckman D, Kottner J i in. 2025. Skin cleansers and leave-on product interventions for preventing incontinence-associated dermatitis in adults. Cochrane Database of Systematic Reviews. DOI: 10.1002/14651858.CD011627.pub3
- Kottner J, Dissemond J. 2025. Incontinence-associated dermatitis in older adults: a critical review of risk factors, prevention and management. Drugs & Aging. DOI: 10.1007/s40266-025-01227-z
- EPUAP/NPIAP/PPPIA. 2019. Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries: Quick Reference Guide. internationalguideline.com
Poradniki dla opiekunów (opis praktyki, nie źródła naukowe)
- Stryker (Sage). 2025. How to give a bed bath: a step-by-step guide. stryker.com
- DailyCaring. How to wash your senior's hair in bed. dailycaring.com
- doz.pl. Jak przygotować się do opieki nad chorym członkiem rodziny. doz.pl
