Cement dentystyczny służy przede wszystkim do osadzania, czyli mocowania koron, mostów i wkładów na zębie, a niektóre rodzaje stosuje się też jako podkład lub wypełnienie tymczasowe. Cement fosforanowy to klasyczny wariant do uzupełnień metalowych. Obok niego używa się cementów polikarboksylowych, glasjonomerowych, żywicznych i tymczasowych.
Limedic (LIMEDIC S.C.) to hurtownia stomatologiczno-medyczna z Zabrza z ofertą ponad 130 marek, a w kategorii cementy i podkłady są cementy fosforanowe, polikarboksylowe, glasjonomerowe (także modyfikowane żywicą), żywiczne i tymczasowe.
Jakie zastosowania w stomatologii ma cement fosforanowy?
Cementy fosforanowe Agatos to materiały dwuskładnikowe: główny składnik proszku stanowi tlenek cynku, a płynu kwas ortofosforowy, które po zmieszaniu tworzą zasadowy fosforan cynku. Tak ich skład opisuje producent, Chema-Elektromet.
Według przeglądu klinicznego materiałów do osadzania (2011) cement fosforanowy od ponad stu lat z powodzeniem służy do osadzania dobrze dopasowanych stałych uzupełnień metalowych i metalowo-ceramicznych. Uzupełnienie pośrednie to element wykonany poza jamą ustną, np. korona, most albo wkład.
Ten sam przegląd kliniczny (2011) opisuje cement fosforanowy jako materiał sztywny, o bardzo wysokiej wczesnej wytrzymałości na ściskanie. Według tego przeglądu (Hill, 2011) jego słabe strony to kwasowość i rozpuszczalność, czyli podatność na stopniowe wypłukiwanie w środowisku jamy ustnej.
Producent cementów Agatos podaje dla nich takie zastosowania:
- cementowanie koron, mostów i wkładów koronowo-korzeniowych (obie wersje, S i W);
- wypełnianie kanałów korzeniowych, szczególnie przy przygotowaniu zęba do resekcji wierzchołka korzenia (obie wersje, S i W);
- podkłady cienko- i grubowarstwowe pod wypełnienia (wersja S, szybkowiążąca);
- czasowe wypełnianie ubytków w zębach mlecznych (wersja W, wolnowiążąca).
Przy wypełnianiu kanałów korzeniowych producent Agatos S ostrzega, że związany cement jest bardzo twardy i w razie potrzeby trudno go usunąć.
Czym jest cement dentystyczny i do czego służy?
Cement dentystyczny (stomatologiczny) to materiał do osadzania uzupełnień. Według przeglądu klinicznego materiałów do osadzania (2011) jego podstawowe zadanie to wypełnić drobną szczelinę między uzupełnieniem, stałym lub tymczasowym, a zębem i mechanicznie zablokować uzupełnienie, żeby nie przemieściło się podczas żucia.
Dobór cementu ma znaczenie kliniczne:
- przegląd praktycznych zasad cementowania (2014) wskazuje, że trwałość mostu zależy od rodzaju użytego cementu i od preparacji zęba;
- według przeglądu cementów do osadzania (2023) poprawny protokół cementowania ogranicza powstawanie biofilmu (płytki bakteryjnej) na granicy zęba i uzupełnienia oraz powikłania mechaniczne i biologiczne;
- ten sam przegląd z 2023 r. stwierdza, że nie ma materiału do osadzania, który nadaje się uniwersalnie do każdego przypadku.
Jakie są rodzaje cementów stomatologicznych?
Przegląd materiałów do osadzania (2022) wymienia jako powszechne cementy stomatologiczne: tlenkowo-cynkowo-eugenolowe i bez eugenolu, fosforanowe, polikarboksylowe, glasjonomerowe i żywiczne. Według przeglądu cementów do osadzania (2023) obecnie najczęściej stosuje się cementy glasjonomerowe i żywiczne.
Przegląd literatury o cementach (1998) dzieli wybór na dwie grupy: cementy wodne (fosforanowy, polikarboksylowy, glasjonomerowy, wzmocniony tlenkowo-cynkowo-eugenolowy) albo systemy żywiczne, z systemem adhezyjnym lub bez niego. Cechy z badań w tabeli pochodzą z przeglądu klinicznego (2011), a zastosowania produktów z ich kart.
| Rodzaj cementu | Zastosowanie | Cecha z badań | Przykład w ofercie (typ wg producenta) |
|---|---|---|---|
| Fosforanowy (cynkowo-fosforanowy) | osadzanie koron, mostów i wkładów; podkłady | bardzo wysoka wczesna wytrzymałość na ściskanie; problemem bywa kwasowość i rozpuszczalność | Agatos S i Agatos W |
| Polikarboksylowy | liner pod amalgamat i kompozyt, wypełnienia tymczasowe do 6 miesięcy, osadzanie mniejszych protez stałych (1-2 korony) (dane z karty Adhesor Carbofine; producent: unikać stosowania produktu w charakterze materiału pokrywającego miazgę) | niższa wytrzymałość na ściskanie, wysoka na rozciąganie; może mniej szkodzić miazdze | Adhesor Carbofine |
| Glasjonomerowy (szkło-jonomerowy) | osadzanie metalowych i ceramicznych koron, mostów, wkładów, nakładów; zamki i opaski ortodontyczne | dobra wytrzymałość, możliwe uwalnianie fluoru; krótki czas pracy, wrażliwość na wilgoć i wysuszenie na początku wiązania | i-FIX |
| Glasjonomerowy modyfikowany żywicą (RMGI) | osadzanie uzupełnień protetycznych | wiąże szybciej i jest mocniejszy niż glasjonomer | Fuji Plus, Ketac Cem Plus |
| Żywiczny samoadhezyjny (kompozytowy) | osadzanie uzupełnień pośrednich | wytrzymałość, estetyka, bardzo niska rozpuszczalność; wrażliwy na technikę, nadmiary trudno usunąć | RelyX U200 Clicker |
| Tymczasowy | czasowe cementowanie koron, mostów, wkładów i nakładów | cementy tlenkowo-cynkowe dobrze uszczelniają, ale niska wytrzymałość i wysoka rozpuszczalność ograniczają je do uzupełnień tymczasowych lub koron na implantach | RelyX Temp NE (bez eugenolu, ISO 3107, typ I) |
Objaśnienia skrótów i pojęć z tabeli:
- liner to warstwa materiału kładziona w ubytku pod wypełnienie;
- miazga to tkanka wewnątrz zęba z nerwami i naczyniami;
- RMGI to glasjonomer, do którego dodano żywicę;
- cement samoadhezyjny (dosłownie „samoprzylegający”) to odmiana cementu żywicznego.
Cementy żywiczne omawiamy tu krótko. Przykład samoadhezyjnego cementu kompozytowego z osobnym omówieniem to cement Breeze.
Agatos S i Agatos W: czym się różnią?
Agatos S i Agatos W to dwa cementy fosforanowe tego samego producenta. Różnią się czasem wiązania i częścią wskazań. W ofercie są obie wersje: Agatos szybkowiążący (S) i Agatos wolnowiążący (W).
| Parametr (wg producenta) | Agatos S (szybkowiążący) | Agatos W (wolnowiążący) |
|---|---|---|
| Czas wiązania (netto) | 3-6 min | 6-8 min |
| Cementowanie koron, mostów, wkładów koronowo-korzeniowych | tak | tak |
| Podkłady cienko- i grubowarstwowe | tak | nie podano |
| Czasowe wypełnianie ubytków w zębach mlecznych | nie podano | tak |
| Wytrzymałość na ściskanie związanego cementu | min. 50 MPa | min. 50 MPa |
| Norma | EN ISO 9917-1 | EN ISO 9917-1 |
Przy próchnicy głębokiej producent Agatos W zaleca położenie podkładu z preparatu na bazie wodorotlenku wapnia między cementem a zębiną.
Który cement jest najmocniejszy i najtrwalszy?
Jednego idealnego cementu stomatologicznego nie ma. Przegląd cementów konwencjonalnych i adhezyjnych (2002) stwierdza, że na rynku nie ma idealnego materiału do osadzania, a lepsze parametry fizyczne nowszych materiałów nie muszą przekładać się na lepsze wyniki kliniczne.
O trwałości mówią badania retencji, czyli utrzymania uzupełnienia na zębie, oraz rozpuszczalności cementu. Ich wyniki dotyczą określonych materiałów i warunków, dlatego tabela ma kolumnę z zastrzeżeniem.
| Badanie | Wynik | Zastrzeżenie |
|---|---|---|
| Przegląd rozpuszczalności cementów (2024) | najniższą rozpuszczalność przy wszystkich pH i czasach przechowywania miał cement żywiczny, potem RMGI, potem glasjonomer; wszystkie cementy rozpuszczały się w pewnym stopniu | badania laboratoryjne w roztworach o różnym pH; cementu fosforanowego nie porównywano |
| Przegląd systematyczny uzupełnień cyrkonowych (2015) | utrata retencji częściej przy cemencie fosforanowym lub glasjonomerowym niż przy żywicznym | tylko mosty cyrkonowe (większość 3-5-punktowych); większość badań niekontrolowana, wyniki z ostrożnością |
| Metaanaliza 9 badań randomizowanych (2024) | cementy samoadhezyjne mają podobne ryzyko niepowodzenia jak cementy konwencjonalne | pojedyncze uzupełnienia pośrednie |
| Przegląd 23 badań in vitro (2023) | większość preparatów znoszących nadwrażliwość zębiny zmniejszała retencję przy cemencie fosforanowym, a przy glasjonomerowym, RMGI i żywicznym retencja wzrastała przy większości preparatów | wyłącznie badania laboratoryjne (in vitro), nie na pacjentach |
Badanie randomizowane to badanie kliniczne, w którym o przydziale do grupy decyduje losowanie. Dla cementu fosforanowego producent Agatos podaje wytrzymałość na ściskanie min. 50 MPa, a przegląd kliniczny (2011) wskazuje bardzo wysoką wczesną wytrzymałość tego cementu na ściskanie.
Czym cementuje się korony, mosty i elementy ortodontyczne?
Cementowanie zęba w protetyce oznacza osadzenie na nim uzupełnienia. Według kart producentów w ofercie są cementy do różnych zadań:
- korony, mosty i wkłady koronowo-korzeniowe: cementy fosforanowe Agatos S i Agatos W;
- metalowe i ceramiczne korony, mosty, wkłady i nakłady oraz zamki i opaski ortodontyczne: cement glasjonomerowy i-FIX;
- uzupełnienia pośrednie: samoadhezyjny cement kompozytowy RelyX U200;
- mniejsze protezy stałe (1-2 korony): cement polikarboksylowy Adhesor Carbofine;
- czasowe osadzenie koron, mostów, wkładów i nakładów: cement tymczasowy RelyX Temp NE.
Cement ostateczny służy do trwałego osadzenia uzupełnienia. Cement tymczasowy służy do czasowego osadzenia, np. uzupełnień tymczasowych, jak podaje karta RelyX Temp NE.
Czy cement może być podkładem lub wypełnieniem?
Tak, część cementów ma takie wskazania według producentów:
- Agatos S: podkłady cienko- i grubowarstwowe;
- Agatos W: czasowe wypełnianie ubytków w zębach mlecznych;
- Adhesor Carbofine: liner pod wypełnienia z amalgamatu i kompozytu oraz wypełnienia tymczasowe do 6 miesięcy; producent zaleca unikać stosowania produktu w charakterze materiału pokrywającego miazgę.
Podkład to warstwa materiału między zębiną a właściwym wypełnieniem. Według przeglądu o linerach i podkładach (2011) nie ma jednego protokołu ich stosowania, a temat jest sporny w stomatologii zachowawczej.
Dla glasjonomerów przegląd zastosowań cementu glasjonomerowego (2024) wskazuje, że badania wspierają ich użycie jako cementu do osadzania i materiału do wypełnień, a zastosowanie jako podkład i liner jest dyskusyjne. Podział samych wypełnień według materiału opisuje wpis klasyfikacja wypełnień stomatologicznych.
Podsumowanie: jak dobrać cement do przypadku
Dobór cementu zależy od rodzaju uzupełnienia, materiału, z którego je wykonano, i od tego, czy ma zostać osadzone na stałe, czy czasowo. Przegląd materiałów do osadzania (2022) podsumowuje, że żaden cement nie ma wszystkich cech materiału idealnego.
Z omówionych źródeł wynika:
- cement fosforanowy według przeglądu klinicznego (2011) sprawdza się od ponad stu lat przy dobrze dopasowanych uzupełnieniach metalowych i metalowo-ceramicznych;
- przy mostach cyrkonowych przegląd systematyczny (2015) wskazał częstszą utratę retencji przy cemencie fosforanowym niż przy żywicznym, ale większość badań była niekontrolowana, więc wyniki wymagają ostrożności;
- do czasowego osadzania służą cementy tymczasowe, np. RelyX Temp NE.
Ostateczny wybór materiału i sposób jego użycia określają lekarz i instrukcja producenta.
Najczęstsze pytania
Do czego służy cement dentystyczny?
Głównie do osadzania koron, mostów, wkładów i nakładów, czyli wypełnienia szczeliny między uzupełnieniem a zębem i zablokowania uzupełnienia (przegląd kliniczny, 2011). Niektóre cementy służą też jako podkład (np. Agatos S) albo wypełnienie tymczasowe (np. Adhesor Carbofine do 6 miesięcy).
Który cement stomatologiczny jest najmocniejszy?
Nie ma jednego idealnego cementu, bo żaden materiał nie nadaje się do każdego przypadku. Cement fosforanowy ma według przeglądu klinicznego (2011) bardzo wysoką wczesną wytrzymałość na ściskanie, a cement żywiczny miał najniższą rozpuszczalność wśród cementów porównanych w laboratoryjnych badaniach opisanych w przeglądzie rozpuszczalności (2024). Cementu fosforanowego w tym porównaniu nie uwzględniono.
Do czego służy tlenek cynku w stomatologii?
W cementach tlenek cynku jest głównym składnikiem proszku cementu fosforanowego Agatos. Cementy tlenkowo-cynkowe z eugenolem i bez niego mają według przeglądu klinicznego (2011) stosunkowo niską wytrzymałość i wysoką rozpuszczalność, co ogranicza je do uzupełnień tymczasowych lub koron na implantach. Adhesor Carbofine to cement cynkowo-polikarboksylowy; nie stosuje się go przy nadwrażliwości pacjenta na tlenek cynku.
Czym różni się cement fosforanowy od polikarboksylowego?
Według przeglądu klinicznego materiałów do osadzania (2011) cement fosforanowy jest sztywny i ma bardzo wysoką wczesną wytrzymałość na ściskanie, ale problemem bywa kwasowość i rozpuszczalność. Według tego samego przeglądu (2011) cement polikarboksylowy ma niższą wytrzymałość na ściskanie, wysoką na rozciąganie i może mniej szkodzić miazdze.
Czy istnieje cement tymczasowy i czym różni się od stałego?
Tak. Cement tymczasowy, np. RelyX Temp NE bez eugenolu, służy do czasowego osadzenia koron, mostów, wkładów i nakładów. Cement stały, np. fosforanowy, glasjonomerowy lub żywiczny, osadza uzupełnienie docelowe.
Jak miesza się Agatos S?
Według producenta proszek wprowadza się do płynu małymi porcjami, nigdy odwrotnie. Czas wiązania netto Agatos S wynosi 3-6 min. Producent ostrzega, że cement zarabiany ze zbyt dużą ilością płynu może drażnić tkanki zęba. Proporcje i pełny sposób pracy podaje instrukcja producenta dołączona do opakowania.
Źródła
- Hill E.E., Lott J. (2011). A clinically focused discussion of luting materials. Australian Dental Journal. DOI: 10.1111/j.1834-7819.2010.01297.x
- Leung G.K.-H., Wong A.W.-Y., Chu C.-H. i in. (2022). Update on Dental Luting Materials. Dentistry Journal. DOI: 10.3390/dj10110208
- Heboyan A., Vardanyan A., Karobari M.I. i in. (2023). Dental Luting Cements: An Updated Comprehensive Review. Molecules. DOI: 10.3390/molecules28041619
- Lad P.P., Kamath M., Tarale K. i in. (2014). Practical clinical considerations of luting cements: A review. Journal of International Oral Health. PubMed: 24653615
- Rosenstiel S.F., Land M.F., Crispin B.J. (1998). Dental luting agents: A review of the current literature. The Journal of Prosthetic Dentistry. PubMed: 9760360
- de la Macorra J.C., Pradíes G. (2002). Conventional and adhesive luting cements. Clinical Oral Investigations. DOI: 10.1007/s00784-002-0184-1
- Kim D.Y., Aryan N., Lawson N.C. i in. (2024). Comparison of Luting Cement Solubility: A Narrative Review. Dentistry Journal. DOI: 10.3390/dj12110365
- Le M., Papia E., Larsson C. (2015). The clinical success of tooth- and implant-supported zirconia-based fixed dental prostheses. A systematic review. Journal of Oral Rehabilitation. DOI: 10.1111/joor.12272
- Alvarenga M., Machado L., Prado A. i in. (2024). Self-adhesive resin cement versus conventional cements on the failure rate of indirect single-tooth restorations: A systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. The Journal of Prosthetic Dentistry. DOI: 10.1016/j.prosdent.2024.04.027
- Sayed M.E. (2023). The Effect of Dentine Desensitizing Agents on the Retention of Cemented Fixed Dental Prostheses: A Systematic Review. Medicina. DOI: 10.3390/medicina59030515
- Weiner R. (2011). Liners and bases in general dentistry. Australian Dental Journal. DOI: 10.1111/j.1834-7819.2010.01292.x
- Ge K.X., Lam W.Y.-H., Chu C.-H. i in. (2024). Updates on the clinical application of glass ionomer cement in restorative and preventive dentistry. Journal of Dental Sciences. DOI: 10.1016/j.jds.2024.07.021
- Chema-Elektromet. AGATOS S, strona producenta (pobrano 25.10.2026). chema.rzeszow.pl/agatos-s
- Chema-Elektromet. AGATOS W, strona producenta (pobrano 25.10.2026). chema.rzeszow.pl/agatos-w
